A Pink Bodice, a Maciejówka Cap, and a Top Hat, or What Are They Wearing in Berent’s Works? The Symbolism And Significance of Clothing in “Fachowiec”
DOI:
https://doi.org/10.17721/Keywords:
19th-century fashion, Wacław Berent, “Fachowiec”, top-hat, over-coat, frock coatAbstract
The article analyzes Wacław Berent’s debut novel in terms of the symbolism and significance of the clothing worn by the characters in the story. The work was created in 1893 and published in print in 1895. The end of the 19th century was a time of intense economic and social changes, as well as changes related to fashion. For centuries, clothing signaled the wearer’s social status, background, and wealth. Berent uses specific garments to reflect the societal constraints and economic stratification of the period. Detailed descriptions of material quality, wear, and tailoring serve to delineate class distinctions and quantify the financial stability of the characters.
Clothing in late 19th-century prose frequently functions as a broader sociological indicator. During this period, rapid industrialization and mass textile production altered public consumption patterns, making fashion an accessible medium for social mobility and self-expression. Consequently, realistic literature of the era adopted sartorial details not merely as descriptive ornament, but as a systematic methodology for contextualizing human behavior within shifting economic structures.
Examining how authors employ material objects allows for a comprehensive understanding of how social norms, and individual agency are represented in narrative frameworks across different literary periods. In Berent’s novel, which takes place at the end of the 19th century, contemporary garments such as the tużurek, kaftanik, and staniczek appear, which reflect the status, origin, and above all, personality traits of the characters. Berent carefully selects the costumes his characters wear. However, these outfits are not just used to show the external characteristics of the characters but serve as a tool that helps in understanding and perceiving their motivations, actions, and above all, their will. Thus, the attire serves to translate the characters’ internal psychological states into visible form.
References
1. Bajda, J. (2023). Błękitny fin de siècle. Kolor niebieski w kulturze i literaturze Młodej Polski (Gabriela Zapolska – Kazimierz Przerwa-Tetmajer – Stanisław Wyspiański). Poznań.
2. Bajda, J., Wojkiewicz, R., Sikorska-Krystek, A., & Prabucki, K. (2025). “Różne mody i niewygody”. Stroje w literaturze i sztuce XIX i XX wieku. Poznań.
3. Berent, W. (b.d.). Ozimina (M. Głowiński, oprac.). Wrocław.
4. Berent, W. (2018). Fachowiec. Powieść współczesna (I. E. Rusek, wstęp i oprac.; Biblioteka Narodowa, seria I, nr 330). Wrocław.
5. Biedrońska-Słota, B., & Molenda, M. (2023). Kontusz. Z dziejów polskiego ubioru narodowego. Warszawa.
6. Birkenmajer, J. (1926). Pierwszy gryf. Kurier Poznański, 364.
7. Birkenmajer, J. (1929). Jak debiutował Wacław Berent. Kurier Poznański, 530.
8. Carr-Gomm, S. (2005). Słownik symboli w sztuce (B. Stokłoda, przekł.). Warszawa.
9. Chajęcka, P. (2013). “I powlokło się życie szarym, jednostajnym szlakiem”. O kolorach w “Fachowcu” Wacława Berenta. LiteRacje, 4.
10. Dębicki, Z. (1927). Portrety (seria 1). Warszawa.
11. Dziechcińska, H. (1996). Ciało, strój, gest w czasach renesansu i baroku. Warszawa.
12. Faryś, P. K. (2014). Ubiór kobiecy i jego tajemnice 1780–1930. Warszawa.
13. Galle, H. (1904). Książka, 2.
14. Gloger, Z. (1903). Encyklopedia staropolska (t. 4). Warszawa.
15. Gomulicki, W. (1951). Warszawa wczorajsza. Warszawa.
16. Gruchała, W. (2007). Architekt prozy. Retoryczna analiza stylu wybranych powieści Wacława Berenta. Kraków.
17. Knysz-Rudzka, D. (1980). Doświadczenie pozytywistyczne w twórczości Wacława Berenta. W E. Jankowski & J. Kulczycka-Saloni (red.), Problemy literatury polskiej okresu pozytywizmu (t. 1). Wrocław.
18. Kopaliński, W. (1990). Słownik symboli. Warszawa.
19. Kuryłowicz, B. (2012). Semantyka nazw kwiatów w poezji Młodej Polski. Białystok.
20. Kwaśniewicz, W. (2021). Dzieje szabli w Polsce. Warszawa.
21. Letkiewicz, E. (2021). Konteksty polskiej biżuterii patriotycznej. Lublin.
22. Linde, S. B. (1951). Słownik języka polskiego. Warszawa.
23. Madeja, A. (2010). Skąd pochodzą polskie nazwy kolorów. Postscriptum Polonistyczne, 2.
24. Nowaczyński, A. (1992). Wacław Berent. Archiwalia. Nowaczyński i Brzozowski o Berencie. Inedita z archiwum “Przeglądu Tygodniowego”. Teksty Drugie, 4.
25. Potocki, A. (1912). Polska literatura współczesna (cz. 2). Warszawa.
26. Rusek, I. E. (2016). Bestiarium w “Fachowcu” Wacława Berenta. W D. Piechota & A. Trześniewska (red.), Ekomodernizmy (“Zielona Historia Literatury”, t. 2). Lublin.
27. Rusek, I. E. (2024). Kreacje kobiecych bohaterek w “Nauczycielu” i “Przy niedzieli” Wacława Berenta. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio N, 9.
28. Schopenhauer, A. (1995). Świat jako wola i przedstawienie (t. 2; J. Garewicz, przekł.). Warszawa.
29. Sieradzka, A. (1991). Peleryna, tren i konfederatka. O modzie i sztuce polskiego modernizmu. Wrocław.
30. Sieradzka, A. (2003). Nie tylko peleryna. Moda okresu Młodej Polski w życiu i sztuce. Warszawa.
31. Sikora, I. (1987). Symbolika kwiatów w poezji Młodej Polski. Szczecin.
32. Szubert, M. (2003). Leksykon rzeczy minionych i przemijających. Warszawa.
33. Tuszyńska, A. (1992). Rosjanie w Warszawie. Warszawa.
34. Wieruch-Jankowska, E. (2015). Gorsety warszawianek XIX wieku i moda europejska. W E. Letkiewicz (red.), Ciało, strój i biżuteria w kontekście przemian kulturowych, społecznych i politycznych XIX wieku (t. 1). Lublin.
35. Zalewska, A. (2009). Stolica Wacława Berenta. Warszawa – Berlin – ? W A. Zalewska, Na obrzeżach wielkości. Szkice o literaturze XIX i XX wieku. Warszawa.
36. Zawistowski, B. (1990). “Tu już nic więcej spalić się nie może...”. Krajobraz Warszawy w “Fachowcu” Wacława Berenta. W E. Paczoska (red.), Miasto słów. Studia z historii literatury i kultury drugiej połowy XIX wieku. Białystok
