Те, чого не видно, або люблінські підземелля, закутки й завулки у «Пустому небі» Радка Рака
DOI:
https://doi.org/10.17721/psk.2025.41.94-109Ключові слова:
Люблін, геопоетика, магічний реалізм, Радек РакАнотація
Стаття аналізує роман «Пусте небо» Радка Рака (2016) у контексті топографії Любліна та категорії геопоетики. Рак вибудовує образ міста як багатовимірного простору – водночас історичного, оніричного та фантастичного. Особливу роль відіграють підземелля, закутки та завулки, що функціонують як альтернативна система комунікації, а також як ініціаційний простір, населений чудовиськами та людськими страхами. Автор застосовує архетипи (ініціанта, наставника, трикстера, жінки спокусниці, Тіні), які підлягають деконструкції через їх включення в логіку антигероя. Наратив роману насичений інтертекстуальними відсиланнями до світової літератури (зокрема, Діккенса, Шульца, Керрола, Льюїса), міфів та популярної культури (Гічкок, конвенції горору). Люблін постає тут як палімпсест, гетеротопія й пограничний простір: між реальним і фантастичним, сакральним і профанним, пам’яттю й забуттям. Аналіз дозволяє побачити в «Пустому небі» не лише фантастичне бачення міста, а й літературну рефлексію над його культурною ідентичністю.
Посилання
Bartmiński, J., & Niewiadomski, D. (1999). Podziemie. In J. Bartmiński (Ed.), Słownik stereotypów i symboli ludowych. T. 1. Kosmos: ziemia, woda, podziemie. Lublin.
Brakoniecki, K., & Lipscher, W. (2009). Przedmowa. In K. Brakoniecki & W. Lipscher (Eds.), Borussia. Ziemia i ludzie. Antologia literacka. Olsztyn.
Campbell, J. (1997). Bohater o tysiącu twarzy (A. Jankowski, Trans.). Warszawa.
Eliade, M. (1998). Aspekty mitu (P. Mrówczyński, Trans.). Warszawa.
Foucault, M. (2005). Inne przestrzenie (A. Rejniar-Majewska, Trans.). Teksty Drugie, (6).
Goniszewski, P. (2020). Obraz świata podziemnego w świetle wybranych mitów mezopotamskich. Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie, (27).
Has-Tokarz, A. (2011). Horror w literaturze współczesnej i filmie. Lublin.
Janion, M. (2004). Romantyzm i egzystencja. Fragmenty niedokończonego projektu. Warszawa.
Januszkiewicz, M. (2010). W horyzoncie nowoczesności: antybohater jako pojęcie antropologii literatury. Teksty Drugie, (3).
Kopaliński, W. (1987). Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa.
Madurowicz, M. (2017). Ciągłość miasta. Prolegomena. Warszawa.
Major, M. (2011). “Era antybohaterów” w amerykańskiej produkcji telewizyjnej. Próba diagnozy nowego zjawiska na mapie kultury popularnej. Panoptikum, (10).
Makowski, M. (2018). Słowiańszczyzna 2.0, czyli jak konwergencja mediów, nowatorstwo form i kultura przeżywania wpływają na odrodzenie zainteresowania kulturą Słowian. In A. Gostomska & E. Lechocka (Eds.), Słowiańskie inspiracje. Język, literatura, kultura. Gdańsk.
Margul, T. (1961). Zasadniczy wątek mitologii japońskiej na podstawie świętych kronik “Kodziki” i “Nihongi”. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F, Nauki Filozoficzne i Humanistyczne, (16).
Mroczkowska-Brand, K. (2009). Możliwe sposoby rozumienia pojęć: “realizm” i “magiczny”. In K. Mroczkowska-Brand, Przeczucia innego porządku. Mapa realizmu magicznego w literaturze światowej XX i XXI wieku. Kraków.
Nowacki, D. (2020). Obecności Szeli. Trzy przykłady z nowej prozy. Konteksty Kultury, 4.
Morzyńska-Wrzosek, B., & Mazur, D. (Eds.). (2018). Przestrzeń w kulturze współczesnej. Podziemia. Literatura (Vol. 3). Bydgoszcz.
Rak, R. (2020). Puste niebo (p. 24). Warszawa.
Rybicka, E. (2014). Przestrzeń i miejsce we współczesnych teoriach i praktykach literackich. Kraków.
Szaj, P. (2021). Czas, który wypadł z ram. Antropocen i ekokrytyczna lektura tekstów literackich. Forum Poetyki, (24).
Woleński, J. (2014). Bruno Schulz i realizm magiczny. Schulz/Forum, (4), 31–32.
Zarych, E. (2015). Nocna rozmowa – nokturn w muzyce, literaturze i malarstwie romantyzmu. Teksty Drugie, (5).
