On the Problem of Nietzseanism in Polish and Ukrainian Modernism. Wacław Berent and Lesia Ukrainka
DOI:
https://doi.org/10.17721/psk.2025.41.347-374Keywords:
decadence, aestheticism, criticism, Modernism, Nietzscheanism, cultural transferAbstract
The article explores the mechanisms of adaptation and reinterpretation of Nietzscheanism in the context of the critique of decadence, l’art pour l’art, and aestheticism in the literary practices of Wacław Berent and Lesia Ukrainka. It traces how the Polish and Ukrainian modernists developed controversial intentions, disagreement, and polemics with the widespread fin-de-siècle sentiments of decadence, pessimism, despair, and the absolutization of beauty as a category of philosophical aesthetics almost simultaneously. The article emphasizes that in W. Berent’s work, the Nietzschean discourse is primarily embodied in novelistic prose, while in Lesia Ukrainka’s case, new ideas are adapted across various genres, in the word as such. It concludes that the philosophical concepts of F. Nietzsche were synchronously transposed into the texts of both authors. The article also examines similarities and differences in their treatment of the issues of will and unfreedom, the role of the artist and art, stylistic distinctiveness, and the aesthetic value of modernism. Finally, it outlines prospects for further research into the Polish-Ukrainian literary discourse at the turn of the century through the lens of cultural and cross-border transfers.
References
Ageyeva, V. P. (1999). Poetesa zlamu stolit: Tvorchist Lesi Ukrainky v postmodernii interpretatsii. Kyiv: Lybid. [in Ukrainian]
Zabuzhko, O. (2018). Notre Dame D’Ukraine: Ukrainka v konflikti mifolohii (3-ie vyd.). Kyiv: Vydavnychyi Dim «KOMORA». [in Ukrainian]
Zerov, M. (2002). Ukrainske pysmenstvo (M. Sulyma, uporad.; M. Moskalenko, pisliam.). Kyiv: Vyd-vo Solomii Pavlychko «Osnovy». [in Ukrainian]
Krylovets, A. (1998). «V katakombakh» Lesi Ukrainky yak antyfaryseiskyi, a ne ateistychnyi tvir. In Vykhovannia molodoho pokolinnia na pryntsypakh khrystyianskoi morali v protsesi dukhovnoho vidrodzhennia Ukrainy: Zb. nauk. prats: Mat. III Mizhnar. nauk.-prakt. konf. Statti, dopovidi, vystupy (pp. 163–171). Ostroh. [in Ukrainian]
Korbych, H. (2010). Zakhid, Polshcha, Rosiia v literaturno-krytychnomu dyskursi rannioho ukrainskoho modernizmu. Poznań. [in Ukrainian]
Kulinska, L. P. (1971). U sviti idei ta obraziv: (Osoblyvosti poetyky dramy Lesi Ukrainky). Kyiv: Dnipro. [in Ukrainian]
Kocherha, S. (2010). Kulturosofiia Lesi Ukrainky. Semiotychnyi analiz tekstiv: Monohrafiia. Lutsk: Tverdynia. [in Ukrainian]
Kukhar, R. V. (2000). Do dzherel dramaturhii Lesi Ukrainky: Monohrafiia. Nizhyn: Viktoriia. [in Ukrainian]
Kryński, S. (2003). Artysta – świat: W kręgu międzywojennej powieści o artyście. Wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego. [in Polish]
Maciąg, W. (1965). Z problemów literatury polskiej (Vol. 1: Młoda Polska). Państwowe Wydawnictwo Naukowe. [in Polish]
Matusiak, A. (2006). W kręgu secesji ukraińskiej: Wybrane problemy poetyki twórczości pisarzy “Młodej Muzy”. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego. [in Polish]
Pavlychko, S. (1999). Dyskurs modernizmu v ukrainskii literaturi: Monohrafiia (2-he vyd., pererob. i dop.). Kyiv: Lybid. [in Ukrainian]
Nycz, R. (1976). Homo irrequietus: Nietzscheanizm w twórczości Wacława Berenta. Pamiętnik Literacki, 67(2), 45–82. [in Polish]
Nycz, R. (1997). Homo irrequietus: Nietzscheanizm w twórczości Wacława Berenta. In R. Nycz, Język modernizmu: Prolegomena historycznoliterackie (pp. 263–312). Wrocław: Leopoldinum. [in Polish]
Popel, M. (2000). Oblicza wzniosłości: Estetyka powieści młodopolskiej. Ruch Literacki, 41(3 [240]). [in Polish]
Nycz, R. (2002). Język modernizmu: Prolegomena historycznoliterackie. Wrocław: Leopoldinum. [in Polish]
Rusek, I. (2017). Życia lampy niewygasłe: Studium o «Oziminie» Wacława Berenta. Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN. [in Polish]
Skupeiko, L. (2017). Motyv svobody-cherez-stradannia u tvorchosti Lesi Ukrainky (psykhotypolohiia obraziv Prometeia y Isusa Khrysta). Slovo i Chas, (12), 16–20. https://il-journal.com/index.php/journal/article/view/113 [in Ukrainian]
Storoshchuk, I. I. (2012). «Tlin» Vatslava Berenta yak roman z zhyttia mystetskoho seredovyshcha. Mova i kultura, 15(8), 137–142. [in Ukrainian]
Wójtowicz, S. (2008). Dramatopisarstwo Łesi Ukrainky: Horyzont aksjologiczny refleksji kulturowych. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego. [in Polish]
Wyka-Hussakowska, M. (1996). O «Próchnie» Wacława Berenta. In I. Maciejewska (Ed.), Młoda Polska (pp. 160–176). Warszawa: Wyd. Wydziału Polonistyki UW. [in Polish]
Ukrainka, L. (1978). Zibrannia tvoriv (Vol. 10). Kyiv: Naukova dumka. [in Ukrainian]
Ukrainka, L. (2021). Povne akademichne zibrannia tvoriv (Vol. 13: Lysty (1902–1906)). Lutsk: Volynskyi natsionalnyi universytet imeni Lesi Ukrainky. [in Ukrainian]
Ukrainka, L. (2021). Povne akademichne zibrannia tvoriv (Vol. 14: Lysty (1907–1913)). Lutsk: Volynskyi natsionalnyi universytet imeni Lesi Ukrainky. [in Ukrainian]
Yakubskyi, B. V. (2012). Tvorchyi shliakh Lesi Ukrainky: Bibliohrafichni materialy: Zb. st. Lutsk: Volynskyi natsionalnyi universytet imeni Lesi Ukrainky; NDI Lesi Ukrainky. [in Ukrainian]
